I’r Wasg a’r Cyfryngau

Cyngor defnyddiol ar gyfer staff ystafell newyddion prysur

Pan yn adrodd ar faterion dadleuol a sensitif ynni niwclear cofiwch osgoi’r drwg arferion canlynol:

Cofiwch - Mae gwleidyddion a chynghorwyr Môn yn torri eu boliau i gael eu gweld yn ”gwneud rhywbeth”.

Ynys Môn yw un o’r etholaethau mwyaf ymylol, wedi ei chynhyrchiol gan 4 plaid wahanol dros y degawdau diweddar.

Yn dilyn blynyddoedd o gamreoli cymerodd Llywodraeth Cymru reolaeth dros y Cyngor Sir yn 2011.

Mewn arolwg annibynnol* ymhlith croesdoriad cynrychioliadol o 500 o bobl o ardal Môn/Bangor CYN trychineb Fukushima, a Hitachi yn tynnu allan yn ddiweddar,  dangoswyd pryder mawr am ynni niwclear a chefnogaeth i ynni gwyrdd.

Mae amrywiaeth eang o gymunedau trefol/gwledig, ieithyddol, a dosbarth cymdeithasol ar Ynys Môn. Fel pob mater arall, mae cefnogaeth i niwclear yn gyfyngedig i grwpiau penodol ac mae amrywiaeth eang o farn/apathi/sinigiaeth.

Cafodd Teulu Fferm Caerdegog gefnogaeth gref pan wrthwynebon nhw’r bygythiad o bryniant gorfodol o’u tir ar gyfer Wylfa newydd.

Cafodd Wylfa B ei gyfiawnhau yn 2006 fel cyflenwr trydan hanfodol  i Alwminiwm Môn, ond daeth cyhoeddiad cau’r ffatri yn fuan wedyn ac fe’i caewyd yn 2009.

Doedd cyhoeddiad y consortiwm Almaenig oedd biau Horizon, Mawrth 2012, i dynnu allan o Wylfa B ddim yn syndod. Nid yw’r llywodraeth yn gallu fforddio, ac nid yw buddsoddwyr preifat yn fodlon betio ar brosiectau gyda chymaint o broblemau.

Mae’r ardal o amgylch yr atomfa Wylfa bresennol yn un o’r tlotaf yng ngwledydd Prydain er y ‘fantais’ o gael atomfa am ddegawdau.

Roedd gwerth pris cyfranddaliadau EDF i lawr bron hanner yn 2011-12.

Dydy hi ddim yn wir i adrodd bod yr holl swyddi i ddiflannu ar ôl i atomfa bresennol y Wylfa stopio cynhyrchu trydan. Bydd cannoedd o swyddi yn parhau i ddadgomisiynu'r hen atomfa am flynyddoedd.

Cafodd Nuclear Electric ddirwy o £250,000 a chostau o £138,000 am fethiannau dioglewch wedi damwain ar 31 Gorffennaf, 1993.

Roedd problemau technegol mawr gyda hen atomfa’r Wylfa, a bu rhaid cau adweithydd 2 am byth ar Ebrill 25, 2012. Caeodd yr adweithydd arall ar ddiwedd 2015.

Er bod y rhan cynhyrchu’r trydan yn garbon-isel, yn ei chyfanrwydd mae ‘ôl-troed carbon’ y broses niwclear yn uchel iawn – gyda chloddio, melino a chyfoethogi wraniwm, trafnidiaeth, adeiladu gyda miliynau o dunnelli o goncrit, datblygu rhwydwaith, a dadgomisiynu.

Osgoi’r camgymeriad o labelu llefaryddion y lobi o blaid niwclear fel ‘arbenigwyr’ a’r rhai sydd yn eu herbyn ond yn ‘ymgyrchwyr’.